In het natuurgebied Beeselsbroek in Limburg zit niet veel metaal in de grond. Maar net over de grens, bij het Belgische Kelmis, stikt het ervan. Op grond van de huidige normen geldt: fijn voor de Limburgers, pech voor de Belgen, want die moeten nodig saneren. Nee, zegt Van der Welle. Het is andersom. De bodem in Beeselsbroek kan makkelijk verzuren waardoor dat beetje metaal in de bodem vrij kan komen en giftig worden, terwijl in Kelmis, met een nauwelijks verzuurde bodem, de grote metaalvervuiling helemaal niet gevaarlijk is.
Metalen in de bodem zijn pas gevaarlijk als ze opgenomen kunnen worden door planten en bodemorganismen. Daarvoor moeten ze opgelost zijn. Het lijkt dan ook voor de hand te liggen dat de beschikbaarheid van metalen in droge bodems lager is dan in natte. Toch kun je dat niet zo grof stellen, zegt Marlies van der Welle. Want verdroging zorgt in sommige bodems voor sterke verzuring, doordat er zwavelzuur en ijzerhydroxide (roest) gevormd wordt .En hoe zuurder de bodem, hoe meer metalen in oplossing gaan. Voor beheerders is het de kunst om een optimum te vinden tussen droog en nat. Ook kan de beschikbaarheid van metalen in wetlands ingeschat worden door het verzuringsrisico te meten. Planten geven via hun wortels zuurstof af en zorgen zo voor een zeer lokale ‘verdroging’.
‘Waar we in elk geval van afmoeten is het nemen van kostbare saneringsbeslissingen op basis van totaalconcentraties metaal. In experimenten hebben we geprobeerd een bodemmonster uit de Ronde Venen bij Utrecht in het lab te vergiftigen met cadmium. 99 procent werd direct aan de bodem gebonden. Het is er wel, maar het is nauwelijks of niet beschikbaar.’
Van der Welle onderzocht ook naar de rol van ijzer in de bodem. IJzer in de bodem voorkomt dat fosfaat en sulfide mobiliseren. Er wordt geëxperimenteerd met het toedienen van extra ijzer, om fosfaat te binden, omdat door de verdroging op steeds minder plaatsen ijzerrijk kwelwater naar boven komt. IJzer toedienen werkt vaak goed, maar Van der Welle wijst in haar proefschrift ook op de risico’s. ‘IJzer blijkt in veel lagere concentraties giftig voor planten dan we altijd dachten. Er zijn ook grote verschillen tussen planten in de hoeveelheid ijzer die ze kunnen verdragen. Daardoor kunnen onder invloed van ijzertoediening de verhoudingen tussen planten veranderen. Sommige tolerante soorten kunnen andere gaan overwoekeren. De twee natuurlijke gifstoffen sulfide en ijzer blijken elkaar in het middengebied juist te ontgiften, doordat ze elkaar binden.’
Het beheersadvies is simpel “Als je ijzer wilt toevoegen, doe dat dan stapsgewijs. Er is een duidelijk optimum, waarbij er voldoende ijzer aanwezig is om het fosfaat en het giftige sulfide te binden en er voldoende ijzer over is voor de processen in de plant. Meer ijzer kan nadelig zijn.’

Informatie: www.ru.nl/wetenschapsagenda/editie_09_-_20_12_06/nieuws/vm/overheid_moet_regels/
Bron: Radboud Universiteit Nijmegen

De resultaten van de internetpeiling geven volgens het onderzoeksrapport een goed beeld van de wensen van Nederlanders ten aanzien van het landschap. Verrassend zijn die wensen niet. Nederlanders willen het liefst bossen, heidevelden en duinen en het water van rivieren, kanalen en plassen. Verder hebben ze een hekel aan horizonvervuiling en het geluid van auto's, treinen en vliegtuigen.
Het invullen van kaartjes op internet lijkt een mannending, want de gemiddelde bezoeker van de website was een man van 44 jaar. De voorkeuren van vrouwen wijken echter niet significant af.
De onderzoekers van Alterra gaan door met de website, en willen om de representativiteit van de bezoekers te verbeteren een groot publiek bereiken.

De top vijf van de meest en minst populaire landschappen:
Mooiste landschap
1. Rond Appelscha
2. Rond Dwingeloo
3. De Weerribben
4. Rond Harskamp
5. Terschelling

Lelijkste landschap
1. Rond Amsterdam
2. Zuidelijk deel van Groene Hart
3. Rond Leeuwarden
4. Rond Sittard-Geleen
5. Knooppunt Arnhem-Nijmegen

Zie ook: Resource Online
Bron: Resource 14 december

Wereldwijd bestaat twee tot drie procent van het landoppervlak uit veengronden. De veengronden vormen een depot van de koolstof die in de loop van duizenden jaren door planten is vastgelegd en die zo voor een reductie van het atmosferisch CO2-gehalte zorgden. De hoeveelheden koolstof in venen is ongeveer gelijk aan de hoeveelheid die zich in de atmosfeer bevindt. Stikstof is een meststof voor veenplanten, maar stimuleert ook de afbraak van veen. De onderzoeksresultaten laten zien dat onbedoelde stikstofbemesting van voedselarme ecosystemen dus niet noodzakelijkerwijs leidt tot een toename van koolstofopslag in de bodem, zoals vaak wordt aangenomen. Het lijkt immers voor de hand te liggen dat bemesting plantengroei stimuleert en daarmee koolstofvastlegging bevordert. Daarbij wordt echter vergeten dat vastlegging de resultante is van productie èn afbraak.
De afbraak van veen wordt veroorzaakt door micro-organismen. Die gedijen beter wanneer het aanbod aan stikstof in het plantenweefsel dat zij kunnen afbreken hoger is. Bovendien bevat stikstofrijk plantenmateriaal minder conserverende stoffen, zoals polyfenolen die de activiteit van de micro-organismen remmen. Het gevolg: meer afbraak en dus minder koolstofvastlegging.
Het onderzoeksteam onderzocht twaalf veengebieden in negen Europese landen, waaronder het Dwingelder Veld in Drenthe. Daar namen zij monsters van het veen, voornamelijk half vergaan veenmos, en voegden er in het laboratorium gelijke hoeveelheden veenafbrekende micro-organismen aan toe. De onderzoekers maten vervolgens de snelheid waarmee het veen werd afgebroken. Van de monsters was ook bekend hoeveel stikstofverbindingen (ammonium en nitraat) er via regen en sneeuw jaarlijks op neerslaan, in de onderzochte gebieden. De onderzoekers vonden dat naarmate er meer stikstof in de bemonsterde gebieden neerslaat, de biologische afbraak van het veen hoger is. De afbraak bleek het hoogst in Drenthe, waar de jaarlijkse stikstofdepositie twee gram stikstof per vierkante meter bedraagt - het hoogst van alle onderzochte gebieden.
Volgens een van de onderzoekers, Juul Limpens van Wageningen Universiteit, is het van het grootste belang om de opslag van atmosferisch koolstof in natuurlijke ecosystemen te waarborgen. Maatregelen om stikstofemissie en depositie terug te dringen zijn daarmee geen luxe maar noodzaak.

Informatie: www.wur.nl/NL/nieuwsagenda
Bron: Wageningen Universiteit

De onderzoekers Hans Slabbekoorn en Ardie den Boer-Visser onderzochten de overlevingsstrategieën van vogelsoorten in Noord-Europese steden. Ze toonden aan dat de vogelzang - die belangrijk is voor het aantrekken van mogelijke partners en voor het afbakenen van het territorium – grote verschillen vertoont bij de koolmees, een succesvolle stadvogel. Naast de lengte, de snelheid en de toonhoogte, is vaak ook de melodie afwijkend.
De verklaring voor dit fenomeen is nog niet opgehelderd. Volgens Slabbekoorn kan het zijn dat ze de liedjes leren die ze, in een lawaaiige omgeving, het best kunnen horen. Maar het kan ook de andere kant op werken. Een vogel heeft volgens de onderzoekers een repertoire van drie tot negen liedjes, met niet allemaal dezelfde frequentie. ‘Het is logisch dat de mezen de liedjes die nauwelijks respons opwekken bij hun buren, laten vallen en vervangen door liedjes met veel respons’, aldus Slabbekoorn.
De onderzoeksresultaten steunen de hypothese van gedragsaanpassing aan het stadsgeluid, die al in de jaren zeventig werd opgesteld. Ook illustreert het een groot aanpassingsvermogen van de koolmees, dat wel eens de sleutel zou kunnen zijn voor het succes van stadse soorten. Het ontbreken ervan kan het nadelige effect verklaren van verstelijking op vogelpopulaties in verstedelijkte gebieden of langs snelwegen.

Informatie: www.current-biology.com
Bron: Current Biology, Issue 23, 5 december / Universiteit Leiden

Steeds meer Nederlandse ziekenhuizen investeren in een groene omgeving bij de inrichting van hun gebouw, in de verwachting dat patiënten daar niet alleen prettiger vertoeven maar ook sneller herstellen. Omgevingspsychologe dr. Agnes van den Berg van Alterra adviseerde in de afgelopen jaren onder meer het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en het Universitair Medisch Centrum Groningen over hoe je met groen een gezondere omgeving kunt maken. Deze initiatieven sluiten volgens Van den Berg aan bij de vanuit Amerika overgewaaide trend om ziekenhuizen om te bouwen tot een healing environment.
De adviezen, die Van den Berg onlangs besloot te verzamelen, zijn allemaal gestoeld op experimentele onderzoeken naar de effecten van groen op gezondheid. Volgens Van den Berg is de bundel adviezen die er nu ligt, de eerste die een totaalbeeld geeft van hoe zorginstellingen een heilzame omgeving voor hun patiënten kunnen creëren, en die bovendien wetenschappelijk onderbouwd is.

Informatie: www.resource-online.nl
Bron: Resource 13, 30 november 2006

Deze zogenoemde één-op-één methode kwam ook aan de orde tijdens een symposium over wilde zwijnen op 17 november 2006, georganiseerd door het Faunafonds en Wageningen UR. Uit de onderzoeksresultaten van het Institute for Wildlife Research te Bonn blijkt dat deze methode het natuurlijk gedrag van de dieren het minst verstoort. Bij een zorgvuldige uitvoering zijn de schoten bovendien dodelijk, waardoor het dier niet zal lijden.
Zwijnen rukken tegenwoordig zodanig op dat ze zich steeds vaker buiten de omheiningen begeven. Daar hanteert de overheid het nulstandbeleid, en mogen jagers de zwijnen schieten. Maar het lukt hen niet de populatie op peil te houden, zelfs niet binnen de hekken. Daarom werd op het symposium geopperd efficiëntere jachtmethoden zoals de drijfjacht toe te staan.
LNV ziet niet graag dat zwijnen ook buiten de omheiningen leven, omdat ze ziektes kunnen verspreiden onder varkens. Volgens wetenschappers is de kans daarop echter erg klein, omdat dat alleen kan via zwijnenresten in veevoer of door direct contact tussen de dieren. Dat eerste mag niet, en varkens staan in Nederland nauwelijks meer buiten.

Informatie:www.resource-online.nl

Informatie: www.minlnv.nl
Bron: Ministerie van LNV / Resource 12, 23 november 2006