Volgens de onderzoekers heeft een verminderde kwaliteit van de kokkels en de afname van het aantal kokkels tot een daling van het aantal kanoeten in de Waddenzee geleid. Deze lokale afname kan op zijn beurt de achteruitgang van de gehele Europese populatie verklaren.
Kanoeten zijn voor hun voedsel afhankelijk van kokkels, maar door de schelpdiervisserij wordt hun foerageergebied steeds kleiner. Zo is het wadoppervlak dat geschikt is als foerageergebied voor deze trekvogels tussen 1988 en 2002 afgenomen van 34 procent naar 13 procent.
De onderzoekers schrijven deze afname toe aan de schelpdiervisserij, die in die periode nog driekwart van de Wadplaten exploiteerde. Alleen in onbeviste gebieden behield het wadoppervlak dat als foerageergebied voldoet dezelfde omvang.
Ook nam in beviste gebieden de voedselkwaliteit van kleine kokkels per jaar met 11,3 procent af, terwijl de dichtheid stabiel bleef. De voedselkwaliteit gaat achteruit omdat de schelpdiervisserij de bodem omwoelt en organismen wegneemt, waardoor de kokkels zich moeilijker kunnen voeden. In ongestoorde gebieden bleef de kwaliteit van kokkels stabiel en nam de dichtheid van kleine kokkels met 2,6 procent toe.
Minder voedzame kokkels kunnen uiteindelijk funest zijn voor kanoeten. De vogels kunnen zich via een vergrote spiermaag weliswaar aanpassen aan een verminderde voedselkwaliteit, maar als tegelijkertijd de dichtheid afneemt lukt dat niet. Uit het onderzoek blijkt dat vooral vogels met een kleine maag het loodje leggen.
Mechanische kokkelvisserij met schepen is vanwege milieuschade voor het Waddengebied sinds 2005 verboden, maar handkokkelvisserij wordt aangemoedigd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Volgens de onderzoekers zouden de diverse vormen van bodemvisserij opnieuw tegen het licht gehouden moeten worden.

Informatie: www.nioz.org
Bron: NIOZ

Zie ook: rapport

In de brief deelt het kabinet de zorgen over de ontwikkelingen op het platteland. De aanleiding hiervoor vormen de rapporten van onder andere het Ruimtelijk Planbureau over bebouwing langs de snelwegen en de Natuurbalans van het Milieu- en Natuurplanbureau.
Een eerste stap in de kwaliteitverbetering van het landschap is de benoeming van Dirk Sijmons, tevens directeur van H+N+S Landschapsarchitecten, als 'Rijksadviseur voor het landschap'. Daarnaast is het rijksgeld voor de inrichting van het platteland (3,2 miljard euro) gebundeld, en wordt het vanaf volgend jaar overgedragen aan de provincies. Deze overdracht is vastgelegd in de Nota Ruimte en de Agenda Vitaal Platteland.
Ter ondersteuning van deze nieuwe taak heeft het Rijk de Handreiking Kwaliteit Landschap gemaakt. Hierin staat hoe de provincie landschapskwaliteit kan stimuleren bij gemeenteontwerpen, en wie er allemaal kan bijdragen aan de financiering van projecten. De provincies staan er echter niet helemaal alleen voor. De twintig Nederlandse gebieden die als Nationaal Landschap zijn aangewezen, krijgen extra rijksaandacht en financiering.

Informatie: www.minlnv.nl
Bron: RVD

Voor het noordoosten van Australië is het toekomstbeeld nog somberder: het uitstervingspercentage zou daar kunnen oplopen tot 72 procent. Bovendien is de temperatuur nu al 0,8 graden Celsius warmer dan voor de komst van de grote fabrieken.
De vogels sterven uit doordat het leefritme van de vogels niet langer overeenkomt met het ritme van hun leefgebied, als gevolg van de klimaatverandering. Een Europees voorbeeld hiervan is de bonte vliegenvanger. De trekvogel heeft zijn vliegschema niet aangepast op de steeds eerder verschijnende insecten. Dat betekent dat hij eigenlijk te laat terugkomt van de trek om genoeg voedsel te kunnen vinden. Daardoor is het aantal bonte vliegenvangers in sommige delen van Europa de laatste jaren met bijna negentig procent gedaald.
De klimaatverandering heeft vooral gevolgen voor vogels die zich minder makkelijk kunnen verplaatsen naar een nieuwe leefomgeving. Volgens het rapport is de kans groot dat naast sommige trekvogels ook zeevogels en vogels op eilanden, in bergen, in moerassen en in het Noord- en Zuidpoolgebied het moeilijk krijgen. Ze kunnen de concurrentie niet aan van uitheemse soorten die hun leefgebied binnendringen.

Informatie: www.panda.org/climate/birds
Bron: WNF

Eveline Stilma van Wageningen Universiteit doet promotieonderzoek naar de teelt van akkerbloemen en peulvruchten in akkers. Samen met het LEI berekende ze de kosten van het planten van akkerbloemen tussen gerst en rogge. Daaruit blijkt dat op zandgrond de combinatie van rogge, erwt en akkerbloemen evenveel inkomsten oplevert als teelt van gerst voor veevoer. De opbrengsten zijn weliswaar lager, maar de kosten ook.
Stilma rekende de kosten van het zaaizaad voor de bloemen niet mee, omdat ze ervan uitgaat dat de bloemen in de toekomst vanzelf weer op de akkers zullen verschijnen. Waar dat nog niet zo is zou een eenmalige subsidie uitkomst kunnen bieden.

Informatie: www.wageningenuniversiteit.nl
Bron: Resource 10, 9 november 2006

Chang onderzocht hoe de zaadver-spreiding de samenstelling van de plantensoorten op kwelders be-ïnvloedt. Ze vergeleek daarvoor de zaden die op Schiermonnikoog door hazen en ganzen verspreid worden, met de zaden die door getijden verspreid worden. Daartoe analyseerde ze uitwerpselen en ving ze zaden op uit het water met matten.
Hieruit blijkt dat door kleine herbivoren honderd keer zo weinig zaden succesvol verspreid worden als de hoeveelheid zaden die verspreid wordt door getijden. Het merendeel van de zaden overleeft de gang door het spijsverteringskanaal niet.
Verder blijken in de uitwerpselen van hazen meer zaden van meerjarige kwelderplanten in hogere successiestadia te zitten dan in de uitwerpselen van ganzen. In de fecaliën van ganzen zitten voornamelijk zaden van eenjarige kwelderplanten uit vroege successiestadia.
Vooral tijdens stormen trof de onderzoekster de meeste en hoogste diversiteit aan zaden aan. Het ging dan voornamelijk om zaden van jonge plantengemeenschappen die lokaal verspreid werden. Verspreiding over langere afstand kwam alleen voor bij plantengemeenschappen die regelmatig onder water staan.
De promovenda onderzocht daarnaast welke factoren ervoor zorgen dat zaden blijven liggen op plaatsen die voor hun groei geschikt zijn. Ze keek daarbij onder andere naar het drijfvermogen, de vochttoestand en de hydrodynamiek. De vochttoestand blijkt erg belangrijk te zijn voor het vasthouden van zaden. Voor droge zaden was het drijfvermogen de belangrijkste factor. Wanneer de zaden nat waren bepaalde de intensiteit van de golfslag of ze al dan niet op een plek beven liggen.

Informatie: www.rug.nl
Bron: Rijksuniversiteit Groningen

Zie ook: rapport

De huisspitsmuis werd aangetroffen in een van de vangkooien die eigenlijk bedoeld waren voor een onderzoek naar het voorkomen van de noordse woelmuis.
Met de huisspitsmuis is de vierde kleine zoogdiersoort op Texel geïntroduceerd sinds 1950. In 1956 bereikte de dwergmuis het eiland in een lading stro uit Frankrijk, in 1985 werd voor het eerst een aardmuis waargenomen, in 1998 dook de rosse woelmuis op en dit jaar werd de huisspitsmuis aangetroffen.
De vondst van een algemene soort als de huisspitsmuis op Texel is bijzonder; algemene soorten van het vasteland ontbreken vaak in de afwijkende zoogdierfauna van de Waddeneilanden. Daardoor is er voor bijzondere soorten als de noordse woelmuis meer plek. Deze soort komt op Texel ook voor in relatief droge biotopen terwijl hij daar op het vaste land verjaagd zou worden door de aardmuis en de veldmuis.
Dit betekent echter wel dat introductie van eilandvreemde soorten niet zonder risico is. De nieuwe soorten kunnen immers een concurrent worden van de bijzondere soorten. Zo verwacht de VZZ dat de huisspitsmuis op Texel in drogere biotopen een concurrent gaat vormen voor de waterspitsmuis. Volgens de zoogdierverenging zouden er daarom richtlijnen opgesteld moeten worden om de kansen op onbedoelde introductie van de veldmuis op Texel zoveel mogelijk te minimaliseren.

Informatie: www.vzz.nl
Bron: Zoogdiervereniging VZZ

De heidevelden in de Kempen zijn ontstaan als gevolg van ‘landbouwkundig beheer’. 'Het Kempische heideschaap hoort bij de biodiversiteit van de heide, net als het gentiaanblauwtje en het korhoen', zei voorzitter Loek Hilgers van de vereniging Stamboek Het Kempische Heideschaap dan ook, tijdens het symposium over het oude schapenras. 'De podzolbodem die zo kenmerkend is voor de heide, is ontstaan na duizenden jaren beheer.'
Nu zet Staatsbosbeheer in de Brabantse Kempen de herder met zijn schapenkuddes in om de natuur te beheren. Het gebruik van oude landbouwmethoden, die meer gericht zijn op een integraal en gemengd bedrijf en daarmee op een combinatie van natuurbeheer en landbouw, past volgens Raymond Schrijver van het LEI bij de visie Boeren voor Natuur, waarmee het LEI en Alterra boeren willen stimuleren landbouw met natuurbeheer te combineren.
En er blijken meer overeenkomsten. Ecoloog Jan Jansen liet zien dat heideboeren in het Portugese Serra da Estrella net als bij Boeren voor Natuur een gesloten mineralenbalans hadden. Het areaal aan akkers (tien procent van het totaal) werd bemest met materiaal uit het overige areaal met heidevelden, waarop ook de schapen graasden.
De omslag in het natuurbeheer van perceelsbeheer naar slimme bedrijfssystemen zorgt ervoor dat de heide diverser wordt. In Portugal groeien op droge graslanden allerlei soorten die in Nederland bedreigd zijn, maar ook op de Kempische heidevelden blijken kleine roggeakkertjes en begrazing met Kempische heideschapen te zorgen voor een grotere biodiversiteit.
Het is nog wel zoeken naar een economische basis voor zulk beheer. Schrijver zoekt het in een combinatie van inkomsten uit natuurbeheer, de verkoop van vlees en recreatie.

Informatie: www.alterra.wur.nl
Bron: Resource 9, 2 november 2006

Vorig jaar had 31 procent van de kastanjebomen last van bloe-dingsziekte; dit jaar blijkt 40 procent van de bomen ziekte-verschijnselen te hebben. Daarnaast blijkt dat de ziekte evenals vorig jaar het meest voorkomt in het westen en midden van het land. Dat neemt echter niet weg dat het percentage aangetaste bomen in alle provincies hoger ligt dan vorig jaar. Aesculaap verwacht dan ook dat het aantal zieke bomen nog verder zal toenemen.
Aesculaap maakte eerder dit jaar al bekend dat een bacterie uit de groep Pseudomonas syringae de veroorzaker van de bloedingsziekte is. In vergelijking met vorig jaar worden nu meer zwaar aangetaste bomen aangetroffen. De aantastingen zitten vooral in half volwassen bomen, en wat minder in jonge of oude bomen. Of omgevingsfactoren zoals de verharding op de bodem en het grondwaterniveau de ontwikkeling van bloedingsziekte beïnvloeden is nog onduidelijk.
Op dit moment loopt een groot vervolgonderzoek naar mogelijkheden om de ziekte te beheersen. Daarbij wordt onder andere nagegaan hoe de bacterie in de boom komt en hoe deze zich verspreidt. Aesculaap verwacht medio januari 2007 de eerste resultaten te kunnen presenteren.
De werkgroep Aesculaap is een samenwerkingsverband van Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO) en Alterra, Groenadvies Amsterdam BV, de Plantenziektenkundige Dienst en de gemeenten Den Haag, Utrecht, Haarlemmermeer en Houten.

Informatie: www.kastanjeziekte.nl
Bron: Wageningen UR